Son zamanlarda insanların cebine giren paranın çeşitli
değerlerle değiştiğini görüyoruz. Bireyler bu ödemelerini nakden yaptıkları
gibi teknolojik gelişmelerle birlikte para, son 150 yılda çeşitli evrimler
geçirmiş ve farklı ihtiyaç giderici kimliklere bürünmüştür. Bankalardan oluşan
kredi kartı bir ödeme aracıdır, vadesiz mevduatları kullanarak internet ağından
ödeme aracı olarak da kullanılır.
Şimdi 150 yıllık ödeme sistemindeki evrimi görelim:
1887, Nakit para yerine, kartla ödeme yapılması fikri ilk kez
Amerikalı yazar Edward Bellamy'in "Looking Backward or Life in The Year
2000" isimli romanında kaleme alındı.
1894, ABD'de Hotel Credit Letter Company, dönemin seçkin iş
adamları için, sadece belirli otellerde geçerli olan dünyanın ilk ödeme kartını
kullanıma sundu.
1914, Western Union Bank, "şimdi al, sonra öde"
sloganı ile dünyanın ilk kredili ödeme kartını müşterilerine tanıttı.
1924, General Petroleum Company, ABD'nin belirli
eyaletlerindeki benzin istasyonlarında nakit dışında ödeme yapma imkânı sunan
petrol kartını kullanıma sundu.
1950, Edward Bellamy'in "Looking Backward or Life in The
Year 2000" isimli romanından tam 63 yıl sonra, Frank McNamara tarafından,
bugün kullandığımız kredi kartlarının ilk örneğini oluşturan Diners Club kartı
kullanıma sunuldu.
1956, ABD'de kredi kartlarının, hızla nakit ödemenin yerini
almaya başladığı bu dönemde özellikle Bank of Amerika'dan Chase Manhattan'a
kadar yüzlerce banka, müşterilerine kredi kartı dağıtmaya başladı.
1968, kartlı ödeme sistemleri Türkiye'ye geldi ve ülkemiz,
önce Diners Club ile hemen ardından da American Express kartları ile tanıştı.
1975, Eurocard ve MasterCard'ın da devreye girmesi ile kredi
kartları, sınırlı bir çevre tarafından kullanılmaya başlandı.
1983, MasterCard'ın ardından VISA kartının da Türkiye'de
sisteme girmesi, kredi kartlarının çok daha geniş kitleler tarafından
benimsenmesini ve kullanımını sağladı.
1987, kartlı ödeme sistemleri, hızla yaygınlaşmaya başladı.
Kredi kartlarının sayıları ve kullanım ciroları yükselmeye başlarken Türkiye'de
ilk ATM de hizmete girdi.
1988, kredi kartları ile birlikte, müşteri sadakat sistemi
olarak tanımlanan özel mağaza kartları da sisteme girdi ve hızla yaygınlaşmaya
başladı.
1990, bankalar arası Kart Merkezi'nin (BKM) kuruldu. BKM, 13
kamu ve özel Türk bankasının ortaklığıyla, kuruldu.
1991, bankalar arası
Kart Merkezi'nin (BKM) kuruluşu sonrasında kartlı ödeme sektöründe hareketlilik
ve büyümenin başladı. Aynı yıl içinde ilk elektronik POS terminali de kullanıma
sunuldu.
1992, Dünya’da ilk kez fotoğraflı kredi kartı, Türkiye'de
kullanıma sunuldu.
1993, BKM Switch sistemi uygulamaya alındı. Bu sayede, Türk
bankalarının ATM ve POS ağları, BKM Switch Sistemi üzerinden birbirlerinin
kullanımına açıldı.
1994, Türkiye'de ilk çipli kart uygulaması başladı. Dünyada
ilk kez çok ortaklı kart uygulamasının Türkiye'de gerçekleşmesi sonucunda kredi
kartlarında yeni bir dönem başladı.
1998, kart kullanıcıları, daha sonraki yıllarda vazgeçilmez
tercihleri olacak taksitli ödemeler, mil ve nakit puan toplama uygulamaları ile
tanıştı.
2000, BKM ve üye kuruluşları, chip&PIN uygulamasına geçiş
kararı aldı.
2001, chip&PIN uygulaması geçişi için EMV (Europay,
MasterCard ve VISA birliği) yurtiçi standartları oluşturuldu.
2002, BKM tarafından, EMV çip sertifikasyonu hizmeti devreye
sokuldu.
2003, bankalar arası Kart Merkezi ve üye kuruluşları
tarafından chip&PIN uygulamasına geçiş hazırlıklarına hız verildi.
2004, banka kartlarının alışverişlerde de kullanımını
yaygınlaştırmak amacıyla, Okan Bayülgen'in rol aldığı Banka Kartı
Bilinçlendirme Kampanyası başladı.
2005, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından, ilk ön ödemeli
akıllı kartların kullanımına başlandı. Aynı dönem içinde ilk temassız otoban
uygulaması (KGS-Kartlı geçiş sistemi) hizmete girdi.
2006, Avrupa'da ilk kez temassız kredi kartı, Türkiye'de
kullanıma girdi. Türkiye, Fransa ve İngiltere'nin ardından Avrupa'da 3.ülke
olarak chip&PIN uygulamasını başlattı.
2007, 30 Haziran 2007'de chip&PIN geçiş sürecinin
tamamlandı.
2008, BKM ve TURKCELL'den dünyada bir ilki gerçekleştirerek,
3D Secure ve Turkcell mobil imza entegre edildi.
21 Haziran 2012, dünyanın ilk ulusal dijital cüzdanı olarak
BKM tarafından uygulamaya konuldu.
25 Temmuz 2013, internetten güvenli, kolay ve hızlı alışveriş
imkanı sunan BKM Express, mobil uygulamayla cep telefonuna taşındı ve cep
telefonundan, cep telefonuna para transferi dönemini başladı.
8 Kasım 2013, Konya Ulaşım Projesi kapsamında tüm bankaların
temassız özelliği taşıyan kartları, toplu taşımada kullanılmaya başlandı.
26 Kasım 2013, BKM,
kamuda kartlı ödemelere yönelik ilk projeyi SGK ile gerçekleştirdi.
10 Aralık 2013, BKM Express Android uygulaması, kullanıma
sunuldu.
2013 ve sonrası, e-ticarette güvenli ödeme sistemi devreye
girdi ve ülkemizde elektronik ticarette beklenenin üzerinde bir gelişme
yaşandı.
Takas sisteminin geçerli olduğu ilk çağların ilkel alış-veriş
sistemi, günümüzde teknolojiye bağlı olarak farklı takas sistemlerini devreye
sokmaktadır. Bu düzen de bize göstermektedir ki, ekonomistler ne derse
desinler, uygulamanın özündeki uygulama algısı, halen ilkel çağların sosyolojik
gerçekliğini genlerimizle bugünlere taşımıştır.
